Jorijn Neyrinck

Of we vanuit onze eigen professionele achtergrond een reactie op de Septemberverklaring of de Alternatieve Septemberverklaring wilden geven?

Ja, natuurlijk.
Een stem uit de erfgoedsector.

Het is daar doorgaans nogal stil.

Dat zal enerzijds wel aan het type mensen liggen dat er werkzaam is,

Zorgzaam voor de dingen van vroeger die we willen bijhouden voor nu en later, boeken, kunst, archiefstukken, dingen van alledag…

Het is het soort werk dat een duurzame, doordachte lange-termijn aanpak vraagt.

Niet meteen het soort werk dat meesurft op de mediatieke waan van de dag.

Maar het zal misschien nog wel méér liggen aan het feit dat erfgoed collectief goed is,

Een ‘commons’, gemeengoed, en zo een beetje van velen van ons, meer nog: van ons allemaal. Probeer je de diversiteit van erfgoed in te beelden, samen met alle mogelijke mensen die er betekenis aan kunnen geven: iedereen dus.
Maar laat ons niet enkel lof zingen, en met kritische zin ook durven zeggen dat er nog heel wat moet gebeuren om aan die maatschappelijke en culturele diversiteit ook uitdrukking te geven in onze werkingen. Dat zou pas een investering waard zijn, beste Vlaamse regering!

Het collectieve van dit werkveld heeft voor erfgoedwerkingen gezorgd die vaak ook op allerlei manieren ingebed zijn in publieke instanties: musea, erfgoedcellen, archieven,… De maatschappelijke en lokale diversiteit van erfgoed heeft er dan weer voor gezorgd dat dit werkveld wijd vertakt zit op alle lokale tot landelijke niveaus in diverse types organisaties. In de afgelopen decennia is zo een wijd vertakt en goed interagerend erfgoedveld uitgerold, dat zich gezamenlijk inzet voor die collectieve zorg. Verzamelen, digitaliseren, onderzoeken, behoud, beheer en ontsluiting zijn de elementaire disciplines die elk een verschillende expertises en aanpak vragen op elk niveau van de werking: van lokaal tot internationaal.

Everything connects?

De inbedding in publieke structuren maakt evenwel ook dat vele erfgoedwerkers hun erfgoedstem niet vrij kunnen uitdrukken in het publieke debat. Met het risico een veld dat uit elkaar gespeeld wordt. Laten we dit niet gebeuren!

In tijden van crisis en wanneer onzekerheid sluimert, wanneer tal van maatschappelijke, sociale, economische uitdagingen de beleidsinzet om ter hardst en snelst nodig hebben, lijkt erfgoed niet meteen de grote prioriteit.

Nochtans is erfgoed een stabiele en loyale partner, een verzekerde investering, om het maar in de termen van deze regering te zeggen…

En ja. Erfgoed wil best dienstbaar zijn. Het is tenslotte een bron voor ons allen, toch? En een bron die onuitputtelijk lijkt. Erfgoed heeft de toets der tijd doorstaan, haar waarde bewezen, duurzaamheid aangetoond. Als bron van mogelijkheden en opportuniteiten, voor creativiteit en innovatie, voor toerisme en beleving, voor internationale profilering, voor city-marketing,… Voor elke nieuwe generatie, opnieuw een bron van kennis, van inspiratie, van maatschappelijke inzet.. Het blijkt telkens opnieuw multi-inzetbaar, te herkapitaliseren, te herinvesteren; erfgoed blijft ons herbronnen. Erfgoed blijft! Ze is een referentie.

Van de werken van Breughel of Van Eyck waarvoor bezoekers uit de hele wereld naar onze musea afreizen, langs het geheugen van historische gebeurtenissen in archieven, de groten der literatuur in de erfgoedbibliotheken, via de ontelbare stoeten en feesten die lokaal telkens weer duizenden mensen op de been en in actie brengen, of het meesterschap van de ambachtsman en de instrumenten die daarvoor nodig waren of de handgemaakte kunstwerken die daaruit zijn voortgekomen, over bv. de archieven van de VRT die de televisiekijkers vandaag op vele manieren een gulle lach ontlokken of een spiegel voorhouden, …

het register is breed en divers,

een spiegel van onze rijke samenleving zelf.

Mooi zo, zo willen we het graag.

Maar we zijn bezorgd. Want erfgoed mag de lof op Vlaanderens glorieuze verleden zingen, en erfgoed mag best inzetbaar zijn voor allerlei andere doelen, maar het is bovenal een bron van en voor identiteit(en), gemeenschapsvorming, verbondenheid, continuïteit en leren in onze samenleving vandààg en morgen. En het is onze verdomde verantwoordelijkheid om erfgoed ook zo als bron weer door te geven aan wie na ons komt.

Onze verwachtingen voor de Vlaamse regering moeten die warme zorg uitroepen en uitdrukking geven. Minister van Cultuur Sven Gatz bevindt zich hier misschien wel in het centrum, op het knooppunt, niet alleen van onze samenleving en de waarden die het vertegenwoordigt, maar ook van alle beleid. Sven Gatz, je hebt een topbevoegdheid, ontegensprekelijk. Ons doen en laten, ons wezen en zijn, onze economisch en ethisch handelen, onze internationale trots, onze veelheid van identiteiten.  Cultuur zorgt voor duurzaamheid in onze samenleving, respect, ethiek, samenzijn, … .

Vanuit tal van beleidsvelden kijkt men met hongerige ogen naar ons. Toerisme ziet ons als inspiratie- en wingewest, onderwijs als drager van onze taal en geschiedenis, economie als kennis-, inspiratie – en hergebruikgewest. Cultuur zorgt voor welbevinden en geeft rust en helpt welzijns- en gezondheidswerkers.

Maar. Geen bier zonder brouwers, geen erfgoed zonder erfgoedwerkers, professionele en hobbyisten. Regionale diversiteit van ons erfgoed, net als bier met al zijn verschillende kleuren en smaken. Net als de biercultuur is erfgoed een bindend element in de samenleving. Een gelaagd en divers veld zorgt voor een goede ontginning door zowel vereniging als onderzoeksinstelling en verwerking met vele smaken en kleuren.

Erfgoed mag dan wel een bron zijn met onuitputtelijk ogende mogelijkheden. Een hernieuwbare bron die steeds maar lijkt aan te groeien en nieuwe dimensies en sporen blijkt te genereren.

We moeten onderweg de bron zelf niet vergeten om ook dié met zorg te omgeven waardoor ze ons kan blijven voeden en gezond blijft. Om nu ons – en straks onze kinderen en kleinkinderen en generaties vooruit te kunnen blijven aandrijven.

Daarom houden we hier met vele anderen vanaf vandaag een warm pleidooi,

Voor een hart boven hard.

We dragen geen taboes in ons vaandel, maar hopen van onze kant ook op echt overlegd beleid. Om te zorgen dat het erfgoed ook straks en telkens opnieuw een maatschappelijke actualiteit kan blijven, en geen verleden tijd.

Namens cultureel erfgoedoverleg

www.cultureelerfgoedoverleg.be