Vertrouwen is goed, besparen is beter?

Vertrouwen is goed, besparen is beter?

DS – opinie Luc Huyse – 29.05.2015

 

‘Hart Boven Hard klinkt conservatiever dan de politici.’ Oei, dat is een ferme uitspraak. En dan nog van iemand (de Gentse hoogleraar Filip De Rynck, DS 28 mei) die de burgerbeweging meer dan goed gezind is. Waarover gaat het? De regering Bourgeois I versluist 130 miljoen Vlaams geld, bestemd voor zeven diensten (onder meer cultuur en jeugdwerk), naar de gemeenten. Bij Hart Boven Hard, dat vele tientallen organisaties van het middenveld groepeert, zijn luide alarmkreten te horen (DS 26 mei): het wordt een lokale kaalslag en de ongelijkheid tussen gemeenten zal spectaculair toenemen. Simplistisch gedramatiseer, zo kwalificeert De Rynck die reacties. Deze operatie zal juist heel wat gunstige effecten hebben, schrijft hij. De overheveling van toezicht en geld kan tot lokale innovatie leiden. En de gemeenten krijgen de kans om weg te groeien van de politieke en ambtelijke betweterij waarvoor Vlaanderen berucht is. Dit is, denk ik, een wel erg optimistisch weerbericht. Er zijn redenen genoeg om het met een zekere argwaan te bekijken.

1. In Nederland is het transport van bevoegdheden in de richting van steden en gemeenten al enige tijd aan de gang. ‘Loslaten in vertrouwen’ is de vlag waaronder er gevaren is. Maar het is nu al duidelijk dat de motivatie van de regeringen Rutte I en II eenzijdig lag en ligt bij bezuinigen en kostenbeheersing. Ook in het Vlaams regeerakkoord wordt meer vertrouwen beloofd aan de lokale overheden en ambtenaren. Wie zegt dat ‘vertrouwen’ niet het zoveelste eufemisme is voor besparen?

2. De Rynck sluit niet dat gemeentebesturen gaan snoeien in hun bibliotheekbeleid. Want in uitleenposten komt vaak nog nauwelijks volk. En hier en daar is in de centrumgemeente zelfs een nieuwe bibliotheek in aanbouw. ‘Wat is dan het probleem?’, zucht hij. Wel, dat is te zien in Linden, de deelgemeente van Lubbeek waar ik woon. Daar zijn in 2014 29.622 boeken uitgeleend. Toch sluit de uitleenpost er de deuren. Gevolg? Een boek ontlenen vraagt nu een rit van 17 kilometer naar de kerngemeente, over meestal drukke en fietspadloze wegen. En openbaar vervoer is er niet. Hallo, ecologische voetafdruk? Die lange reis moeten nu ook onder meer de dames van Iris, de 40-oude Lindense turnkring, maken. Zij en vele andere sporters zijn hun lokaal en, vooral, hun wekelijkse contact kwijt. Of hoe de hervorming een aanslag op het sociale weefsel mogelijk maakt. Geldt, met andere woorden, al het positieve dat De Rynck in de decentralisatie ziet ook voor de inwoners van plattelandsgemeenten?

3. Helemaal op het einde van het artikel komt ook, bijna terloops, de achilleshiel van de verhuis ter sprake: ‘Meer decentralisatie betekent ook meer verantwoordelijkheid en vereist meer capaciteit’. En dat verhoogt de druk op de bestuurskracht van gemeenten die nu al boven hun mogelijkheden moeten boksen. De Rynck ziet schaalvergroting als de uitweg. Hebben we het dan over fusies? Over een dossier dat lokaal vooral een levensgroot taboe is? Die uitkomst is dus niet voor morgen of overmorgen. De kans bestaat dat gemeenten, net zoals in Nederland, verlichting van de druk gaan zoeken in snoeien, in een beroep op zelfredzaamheid bij burgers en verenigingen en, wie weet, in de uitbesteding van diensten aan commerciële partners.

4. De verhuis van bevoegdheden moet ook, dixit het Vlaams regeerakkoord, leiden naar ‘een verregaande beperking en vereenvoudiging van bestuurlijke regels’. In de plaats komt ‘regelluwte’ in de omgang met de lokale overheden. Dat is zonder twijfel noodzakelijk en verantwoord. Maar niet alleen die besturen zuchten onder de regeldrift van het Vlaams gezag. Ook het middenveld kreunt onder de overlast. Het is nu de vraag of schepencolleges afstand zullen kunnen en willen doen van die Vlaamse politieke en ambtelijke huiscultuur. De gretigheid waarmee in het recente verleden lokaal lijstjes van GAS-boetes zijn bijeengegraaid, voorspelt niets goeds.

De operatie ‘130 miljoen’ biedt kansen en risico’s. Maar de afweging van kosten en baten is veel ingewikkelder dan op het eerste gezicht lijkt. In die zin klinken de bezwaren van het middenveld misschien wel alarmerend, maar zeker niet simplistisch.